Skoki rozwojowe

Skoki rozwojowe – kamienie milowe w rozwoju dziecka

Pierwszy rok życia – ciągła rewolucja

Pierwszy rok życia dziecka jest okresem niezwykłym pod względem jego rozwoju. W ciągu pierwszego roku życia mózg niemowlęcia zwiększa trzykrotnie swoje rozmiary, jego ciężar osiąga około trzech czwartych (około 350g) wagi mózgu osoby dorosłej. Prędkość i dynamika rozwoju dziecka zaskakuje praktycznie każdego dnia. W przeciągu zaledwie 12 miesięcy dziecko nabywa ogromną ilość nowych umiejętności, a każda z nich to prawdziwa rewolucja w jego życiu.

Pod koniec pierwszego roku życia dziecko już stawia pierwsze kroki, zaczyna samodzielnie jeść, wymawiać pierwsze słowa, sprawnie manipuluje przedmiotami, bazgrze na kartce, potrafi bawić się w zaawansowane zabawy jak wrzucanie klocków do otworów o różnych kształtach i aktywnie uczestniczy w życiu rodzinnym. Nam, dorosłym te czynności wydają się tak naturalne i proste, że często nie zdajemy sobie sprawy z tego, jak bardzo są one w rzeczywistości skomplikowane i jak wysokiej dojrzałości układu nerwowego wymagają. Na te pozornie proste czynności, składa się wiele różnych umiejętności jak: koordynacja wzrokowo-ruchowa, zdolność do kontroli i planowania ruchu, integracji informacji pochodzących z różnych zmysłów.

Zmiany w rozwoju dziecka następują ciągle, niemniej jednak są pewne momenty w rozwoju, kiedy są one o wiele bardziej gwałtowne. Te okresy to tzw. Skoki rozwojowe.

Skok rozwojowy – co to takiego?

Skok rozwojowy to gwałtowna zmiana w układzie nerwowym dziecka, w wyniku której dziecko zdobywa nowe umiejętności. Nazywa się je kamieniami milowymi w rozwoju dziecka. Skok rozwojowy wiąże się z dużą zmianą dla malucha, zaczyna docierać do niego znacznie więcej bodźców i wrażeń z otoczenia, maluch znacznie więcej dostrzega i rozumie. Intensywność tej zmiany może być źródłem stresu i dezorientacji dla dziecka. Dlatego w okresie skoku rozwojowego maluch może być markotny, drażliwy, może gorzej jeść i spać, być bardziej płaczliwy, wymagać więcej uwagi i bliskości opiekuna. Czasem skok rozwojowy wiąże się z chwilowym regresem – utraceniem zdobytej już umiejętności. Długość trwania tych okresów to mniej więcej od jednego do kilku tygodni, przy czym im dziecko jest starsze, tym dłużej trwają, za to w ich efekcie dziecko zaskakuje nas nowymi umiejętnościami.

 

Skoki rozwojowe w pierwszym roku życia

W pierwszym roku życia dziecko doświadcza 7 skoków rozwojowych. Kiedy możemy się ich spodziewać?

  •         1. skok, około 5-6 tygodnia życia
  •         2. skok, 7-9 tydzień
  •         3. skok, 11-12 tydzień
  •         4. skok , 4-5 miesiąc
  •         5. skok, 6-7 miesiąc
  •         6. skok, 8-9 miesiąc
  •         7. skok, 11-12 miesiąc

„Harmonorgam” ten jest oczywiście bardzo orientacyjny, każde dziecko rozwija się w indywidualnym tempie. Pamiętajmy, że pierwszym roku życia granice normy są bardzo szerokie. Niektóre dzieci zaczynają siadać w wieku 6. Miesięcy a inne, w wieku 9 – i jest to zupełnie normalne. Ważne żeby o tym pamiętać, aby nie wywierać presji na dziecku i oszczędzić sobie stresu. Naszym zadaniem jest wspieranie dziecka w jego indywidualnym rozwoju i zapewnienie mu do tego jak najlepszych warunków. Skoki rozwojowe są ściśle związane z rozwojem mózgu, więc wcześniaki doświadczają ich odpowiednio później, a dzieci urodzone po terminie, odpowiednio wcześniej.

skoki rozwojowe

Pierwszy skok rozwojowy – ok. 5. Tygodnia

To prawdziwa rewolucja w świecie zmysłów. Zmysły się wyostrzają, dziecko intensywniej odczuwa dotyk, odbiera znacznie więcej bodźców z otoczenia, więcej widzi i słyszy, więc staje się bardziej uważne i „obecne”. Intensywnie rozwijają się także organy wewnętrzne dziecka, układ pokarmowy zaczyna pracować sprawniej.

Jakie umiejętności zdobywa dziecko?

– patrzy i słucha dłużej i uważniej

– wydłuża czas aktywności

– lepiej trawi (mniej mu się ulewa i odbija)

– zaczyna się uśmiechać

– podczas płaczu pojawiają się łzy

Ze względu na zwiększoną wrażliwość na bodźce, ważne jest żeby nie było ich za dużo, bo może szybko dojść do przemęczenia dziecka. Po ustąpieniu trudnego okresu, warto pobudzać zmysły dziecka, pozwalając mu dotykać różne faktury, masując, włączając cichą muzykę, mówiąc do niego oraz pokazując mu otoczenie, które staje się coraz bardziej interesujące.

Drugi skok rozwojowy – 7-9 tydzień

Dziecko zaczyna rozpoznawać proste wzorce w otaczającym świecie, zaczyna zauważać, że jest jakiś schemat dnia. Dlatego ważna jest rutynowość naszych działań. Na tym etapie maluch lepiej rozróżnia różne zapachy, dźwięki, można zaobserwować, że bardziej uważnie słucha innych ale też dźwięków, które on sam wydaje. Rozwija się także świadomość ciała, dziecko odkrywa rączki i nóżki i zaczyna przejmować nad nimi kontrolę.

Nowe umiejętności:

– różnicowanie bodźców zapachowych, dźwiękowych, dotykowych

– sięganie po zabawki i trzymanie ich

– rozróżnianie wzorów w dźwiękach,  w związku z tym lubi słuchać piosenek

– pierwsze próby podnoszenia główki

– lepsza kontrola rąk i nóg

Aby pomóc dziecku przejść przez ten okres ważne jest ustalenie codziennej rutyny działań, to sprawi, że maluch będzie czuł się bezpiecznie i łagodniej przejdzie przez trudny dla niego okres. Jest to dobry moment, aby zawiesić karuzelę nad łóżeczkiem, co pobudza dziecko do sięgania po zabawki. Maluch będzie też coraz bardziej lubił być kładziony na brzuszku.

Trzeci skok rozwojowy, 11-12 tydzień

Ruchy dziecka stają się bardziej płynne i lepiej skoordynowane. Dziecko dostrzega detale i je różnicuje, dostrzega różnice w natężeniu dźwięku, światła, tonu ludzkiego głosu. Poprawia się koordynacja wzrokowo-ruchowa, więc dziecko wodzi wzrokiem za obiektami i odwraca głowę w ich kierunku kiedy znikają z pola widzenia. Maluch zaczyna „smakować” świata – wszystko, co jest w zasięgu ręki ląduje w buzi. Kiedy się nudzi, zwraca na siebie uwagę otoczenia. Zaczyna piszczeć i głużyć, lubi być trzymane tak, żeby móc obserwować otoczenie.

Nowe umiejętności:

– wodzenie wzrokiem za przedmiotami

– odpychanie się nóżkami podczas leżenia na kocyku

– łapanie zabawek dwiema rączkami

– pisk i głużenie

– oglądanie rączek i zabawa nimi

– podnoszenie się do pozycji siedzącej, trzymając się rąk dorosłego

– przewracanie się z brzuszka na plecy

– spontaniczny śmiech

Na tym etapie ważne jest stymulowanie rozwoju poprzez mówienie do dziecka, proponowanie różnorodnych zabaw i zabawek o różnych kształtach i fakturach oraz dbanie o dobrą, spokojną atmosferę. Dzięki temu skokowi dziecko rozwija zdolność obserwacji i jest bardzo ciekawe otoczenia, dlatego warto mu je pokazywać. Jest to też idealny moment, żeby zacząć ćwiczyć odpychanie się rączkami od podłoża.

Czwarty skok rozwojowy, 4-5 miesiąc

Na tym etapie dziecko zaczyna rozumieć następstwo zdarzeń i wykorzystuje tą umiejętność. Potrafi na przykład potrząsać grzechotką, żeby wydawała dźwięk, sygnalizuje swoje potrzeby, np.  cmoka kiedy jest głodne, unosi rączki, kiedy chce być wzięte na ręce, odpycha butelkę lub pierś, kiedy nie chce jeść. Coraz lepiej reaguje na mowę i rozróżnia znaczenie intonacji głosu.

Nowe umiejętności:

– rozumienie kolejności zdarzeń

– reagowanie na własne imię

– przekładanie przedmiotów z ręki do ręki

– sygnalizowanie potrzeb

– zainteresowanie własnym odbiciem w lustrze

– łączenie głosek: mamam, tatata, bababa

– siadanie – przy trzymaniu rąk innej osoby

W tym okresie bardzo ważna jest wspólna zabawa, wydawanie różnych dźwięków, zabawa w „a ku ku”, zabawki, w których można coś włączyć lub wyłączyć. Możemy prezentować działanie różnych mechanizmów w zabawkach i zachęcać do tego dziecko, np. pokazując mu jak coś włączyć, a następnie wykonując tą czynność jego rączką.

pexels-photo-83761

Piąty skok rozwojowy, 6-7 miesiąc

Dziecko zaczyna rozróżniać bliskich od obcych i reagować lękiem na nieznane osoby. Zaczyna coraz sprawniej się przemieszczać. Pojawia się tzw. lęk separacyjny, czyli obawa przed oddzieleniem od rodziców. Dziecko w tym wieku nie ma jeszcze świadomości stałości obiektu, a więc kiedy rodzic zniknie z pola widzenia, dla malucha to tak jakby zniknął „w ogóle”. Sprawia to, że nawet chwilowe zniknięcie rodzica z pola widzenia dziecka wywołuje jego lęk i płacz. Pojawienie się lęku separacyjnego może także być przyczyną problemów ze snem i wybudzania się w nocy. W tym okresie najciekawszą zabawką jest zazwyczaj… metka. Dzieci dostrzegają szczegóły i są nimi bardzo zainteresowane.

Nowe umiejętności:

– dostrzeganie detali

– oglądanie książeczek

– świadomość tego, że może wpływać na otoczenie

– gaworzenie oraz celowe i świadome naśladowanie dźwięków

– rozumienie odległości

– uderzanie dwoma przedmiotami o siebie

– łapanie przedmiotów kciukiem i palcem wskazującym

– wyjmowanie rzeczy z pudełka i ich wkładanie

– próby raczkowania i siadania

Nadal bardzo istotna jest zabawa, pozwala ona dziecku rozwijać rodzącą się świadomość stosunków przestrzennych. Rozmowy, oglądanie książeczek są jak najbardziej wskazane.  Ważne jest także, żeby reagować na lęk dziecka, nie pozwalać mu być samemu kiedy się boi. Nie powinniśmy także na siłę zmuszać dziecko do zabawy i kontaktu z osobą, której się boi, dajmy mu czas na oswojenie się, w przeciwnym razie możemy uzyskać efekt odwrotny do zamierzonego.

Szósty skok rozwojowy, 8-9 miesiąc

Wskutek tego skoku dziecko zaczyna rozumieć podobieństwa i różnice, dzieli rzeczy na kategorie, pojmuje, że pies może być żywą istotą, może być obrazkiem w książeczce albo pluszakiem. To nowe odkrycie sprawi, że będzie eksperymentować ze wszystkim co wpadnie mu w łapki: otwierać, rozbierać na części, zgniatać, rzucać. Maluch zacznie pokazywać swoje poczucie humoru, a także opiekować się swoimi pluszakami i okazywać zazdrość, kiedy rodzic zainteresuje się innym dzieckiem.

Co nowego potrafi dziecko?

– rozpoznawać i pokazywać kształty

– kategoryzować przedmioty

– przejmować inicjatywę w zabawie

– okazywać opiekuńczość, np. pocieszać swoje zabawki

– robić miny do własnego odbicia w lustrze

– pokazywać, że coś jest zabawne

W tym okresie warto częściej sięgać po książeczki, wspólnie oglądać obrazki i opisywać je dziecku. Możemy także zacząć ćwiczyć motorykę małą i dużą, pozwalając dziecku rysować, malować i organizując przestrzeń tak, żeby mogło się swobodnie i bezpiecznie poruszać.

Siódmy skok rozwojowy, 11-12 miesiąc

Dziecko zaczyna rozumieć sekwencje, czyli pojmuje, że pewne czynności składają się z kilku pomniejszych. Już nie tylko rozbiera rzeczy na części, ale także je składa, robi wieżę z klocków. Dziecko zaczyna rozumieć, że po pewnych czynnościach następują inne, np. że po kąpieli idzie spać lub że pojawienie się babci oznacza zabawę. Jest to także czas intensywnego doskonalenia umiejętności fizycznych: wchodzenia, schodzenia, wspinania się. Dziecko potrafi już wyraźnie i stanowczo wyrazić swoją niechęć i sprzeciw (i chętnie z tego korzysta). Zaczyna być także coraz bardziej samodzielne, próbuje np. samodzielnie się ubrać czy rozebrać.

Co potrafi dziecko?

– mówić „nie”

– dopasowywać kształty klocków do otworów

– szukać ukrytego przedmiotu i chować go przed tobą

– celować podczas rzutu

– rozumieć związki przyczynowo skutkowe

– wskazywać na rzeczy  i prosić o ich nazwanie

– stawiać pierwsze kroki

– tworzyć pierwsze rysunki

– schodzić tyłem z kanapy

– naśladować odgłosy zwierząt

– naśladować rodziców, np. podczas wykonywania czynności domowych

Dzieci w tym wieku lubią bawić się klockami i układać proste puzzle, a także stają się bardzo towarzyskie. Warto jest wspierać dziecko, gdy chce zaangażować się w to co robimy, np. w gotowanie, sprzątanie i pozwolić mu na uczestniczenie na swój sposób w tych czynnościach. Ważne jest także żeby wspierać dziecko w rozwoju samodzielności. To nie tylko pozwoli mu być z siebie dumnym i wykształcić poczucie sprawczości i kompetencji, nawet najprostsze czynności samoobsługowe są zarazem doskonałym ćwiczeniem rączek, koordynacji i zależności między różnymi rzeczami.

Przedstawione tu umiejętności nie wyczerpują listy zdolności, których nabywa dziecko na poszczególnych etapach, ponieważ jest ich ogrom. Stanowią one pewne punkty orientacyjne, które pomogą nam zorientować się na jakim etapie rozwoju jest dziecko i co będzie dla niego najlepsze.

Warto pamiętać, że burzliwe okresy w rozwoju dziecka nie znikają po pierwszym roku życia. Dziecko nadal intensywnie się rozwija i czeka nas jeszcze kilka kamieni milowych, więc musimy być przygotowani na to, że okresy spokoju i burzy będą nadal się przeplatały. Co nam może pomóc w przerwaniu burzliwych okresów? Przede wszystkim cierpliwość, spokój i wiedza na temat zachodzących zmian. Pozwala nam ona zrozumieć i odpowiednio wspierać rozwój dziecka na poszczególnych jego etapach.

Przygotowujesz się do rodzicielstwa? Zobacz wydarzenia, które dla Ciebie przygotowaliśmy w Fundacji Będziemy Rodzicami:

Dni Otwarte Fundacji – Darmowe warsztaty dla kobiet w ciąży i ich partnerów: laktacja, więź, szczęśliwe rodzicielstwo – 26 i 27.05

Nowa edycja Niesamowitej Szkoły Rodzenia! Składająca się z 3 modułów szkoła, dla wszystkich którzy pragną dobrze i świadomie przygotować się do rodzicielstwa.

To Top