Rozwój poznawczy

Świat w oczach niemowląt – co wiemy o rozwoju poznawczym niemowląt?

Dzieci to od samego bardzo zapracowane stworzenia. Choć postronnemu obserwatorowi może się wydawać, że początkowo spędzają czas tylko na jedzeniu, spaniu i płakaniu, w rzeczywistości nieustannie się rozwijają, zdobywają nowe umiejętności, rozwijają zmysły i poznają otaczający świat.

Mózg dziecka w chwili narodzin jest wyposażony w 100 miliardów komórek nerwowych. Przez 2 pierwsze lata życia, w każdej sekundzie w jego mózgu powstaje 2 miliony nowych połączeń! Niemowlęta uczą się ogromnej ilości rzeczy i przyswajają niezliczoną ilość informacji każdego dnia, bo każdy dzień niesie ze sobą moc nowych wrażeń – nowe dźwięki, nowe kształty, nowe faktury, nowe zachowania otaczających ludzi – dla maluchów wszystko jest nowe! Intensywność procesu uczenia tłumaczy także dużą potrzebę snu w pierwszych latach życia dziecka oraz to, że sen wygląda inaczej niż u dorosłych – faza REM, w czasie której system nerwowy porządkuje i konsoliduje informacje zebrane w ciągu dnia  to aż 50 % cyklu snu niemowlaka i trwa nawet do 60 minut, podczas gdy u dorosłego to tylko 15-20 minut (Więcej na temat snu niemowląt w artykule: Jak wygląda sen niemowlaka i jak o niego dbać?)

Rozwój poznawczy małych dzieci to niezwykle fascynujący, a zarazem trudny do zbadania temat, bo przecież dzieci nie powiedzą nam, co i jak widzą, czy w jaki sposób się uczą. Nie jest łatwo wniknąć w świat dziecka, naukowcy od lat głowią się nad tym jak dzieci widzą i poznają świat  i obmyślają coraz to nowsze metody badania niemowląt. Zobaczmy, co udało się ustalić do tej pory na temat rozwoju poznawczego małych dzieci.

Rozwój poznawczy dziecka rozpoczyna się już w okresie prenatalnym.

W momencie przyjścia na świat mózg dziecka liczy już 100 miliardów komórek nerwowych, między którymi istnieją tysiące połączeń – co to oznacza? Dziecko uczy się jeszcze przed narodzinami. Nie pojawia się jako “biała, niezapisana tablica”. Rozpoznaje już dźwięki i zapachy – zwłaszcza zapach mamy i dźwięk jej głosu. Różnicuje melodię języka, rytm, natężenie dźwięków, a nawet akcent, czemu daje wyraz od razu po narodzinach – badania wykazały, że płacz dziecka po narodzinach ma cechy melodii języka, którym posługuje się jego matka, a kiedy dziecko ma do wyboru słuchanie swojego ojczystego języka, lub języka obcego, wybiera ten pierwszy.

Dzieci zapamiętują także melodie, a nawet słowa które często słyszą będąc w brzuchu mamy, dlatego maluch z entuzjazmem zareaguje na piosenkę, której często słuchała mama w okresie ciąży, lub historię, którą czytała mu kiedy był jeszcze w brzuszku.

Już w życiu płodowym kształtują się także preferencje smakowe dzieci – badania wykazały, że dzieci preferują potrawy i składniki, które mamy jadły w okresie ciąży.

 

Rozwój percepcji – jak niemowlęta postrzegają otaczający świat?

W pierwszym roku życia dziecko poznaje świat głównie poprzez zmysły, dlatego tak istotna jest stymulacja zmysłów małego dziecka – dotykanie, mówienie, ruch i zabawa. Dostarczanie różnorodnych wrażeń zmysłowych pozwala na prawidłowy rozwój systemu nerwowego.

Kiedyś uważano, że noworodki, są ślepe i niczego nieświadome. Dziś wiemy, że można to przekonanie włożyć między bajki. Już w momencie urodzenia i przez pierwsze tygodnie życia dzieci potrafią ustawiać ostrość wzroku, śledzić, przynajmniej pobieżnie, poruszający się przedmiot, rozróżniać podstawowe smaki i dźwięki.

Na początku, dzieci widzą na odległość ok. 20 cm, co daje im możliwość poznania twarzy matki. Jednak ich zdolność widzenia szybko się rozwija. Ten GIF przedstawia w przybliżeniu jak rozwija się percepcja wzrokowa dziecka w pierwszych 1 miesiącach życia:

http://cdn.iflscience.com/images/580e5215-1a42-5210-8ffc-85f748c0d7c5/content-1484922116-animation-25.gif

Co ciekawe, badania wykazały, że nawet jedno i dwudniowe noworodki rozróżniają twarz mamy od twarzy innych kobiet. Profesor Gail Walton  sfilmował 12 matek nowo narodzonych dzieci i pokazywał dzieciom wizerunek matki oraz innej kobiety, która miała taki sam kolor oczu i włosów – co się okazało? Dzieci znacznie dłużej patrzyły na mamę i preferowały jej wizerunek.

Ale na co patrzą maluchy kiedy przyglądają się naszym twarzom? Do ok 2 miesiąca życia ich wzrok przykuwają głównie miejsca kontrastowe i kontury, czyli połączenie linii włosów z twarzą i zarys twarzy – ponieważ te widzą one najlepiej. Niemowlęta preferują patrzeć na obrazy trójwymiarowe, ruchome, symetryczne i posiadające pewne wzory – a więc obiektem idealnym jest  właśnie ludzka twarz. Wygląda na to, że natura sama zadbała o to, żeby noworodki reagowały na te elementy otoczenia, które są dla nich najistotniejsze z punktu widzenia przeżycia.

Wiemy też, że już około 6 miesiąca życia dzieci kojarzy głosy z twarzą. W badaniu, w którym dzieciom pokazywano zdjęcia 2 osób i głos jednej z nich, 6-miesięczne dzieci obracały głowę w kierunku osoby, do której należy głos.

Niesamowitym odkryciem była obserwacja, że już noworodki dokonują złożonej integracji informacji z różnych zmysłów, jak dźwięk, obraz, ruch, faktura i potrafią “wnioskować” na ich podstawie. W jednym z badań dzieciom w 12. godzinie życia podano smoczek z grudkowatą nakładką i następnie pokazywano równocześnie obrazy nakładek grudkowatych i gładkich. Dzieci ssące grudkowaty smoczek, przyglądały się właśnie takiej nakładce – czyli potrafiły połączyć informacje pochodzące ze zmysły dotyku z informacjami ze zmysłu wzroku, choć wcześniej nie miały z nimi do czyniania! Ten eksperyment pokazuje jak dalece złożone jest funkcjonowanie poznawcze noworodków i jak mylne były panujące przez wiele lat poglądy na temat noworodków.

Pamięć niemowlaka

Badaczka Carolyn Reeve-Collier  wykazała w swoich eksperymentach, że już trzymiesięczne dzieci potrafią aż na tydzień zapamiętać przedmioty i związane z nimi własne czynności. W swoim badaniu, zawieszała nad łóżeczkiem zabawkę, którą przywiązywałą sznurkiem do nóżki dziecka i sprawdzała, czy dzieci nauczą się zależności między ruszaniem nóżką, a ruchami zabawki – i rzeczywiście tak się stało, maluchy szybko załapały zasady zabawy i dwukrotnie częściej wymachiwały nóżką, żeby wprawić zabawkę w ruch. Po kilku dniach, badaczka zawieszała nad ich łóżeczkiem tę samą zabawkę i jak się pewnie domyślacie  – dziecko zaczynało wówczas intensywniej wymachiwać nóżką, pamiętając, że w ten sposób, można wprawić ją w ruch.

Jak wygląda rozwój pamięci na podstawie tego badania? Dziecko dwumiesięczne potrafi zapamiętać taką zależność przez jeden dzień, trzymiesięczne przez okres tygodnia, a sześciomiesięczne już aż przez dwa tygodnie!

Rozróżnianie reakcji emocjonalnych

Niemowlęta rozumieją o wiele lepiej niż nam się wydawało nie tylko różnorodne zjawiska fizyczne, ale również emocje.

W jednym z eksperymentów naukowcy pokazywali 7-miesięcznym niemowlętom jednocześnie dwa obrazy twarzy, z których jedna wyrażała złość, a druga szczęście. Jednocześnie odtwarzano im nagrania słów wypowiadanych tonem pełnym złości lub radosnym. Niemowlęta oczywiście bezbłędnie rozpoznawały i łączyły nagrania z odpowiadającymi im wyrazami twarzy.

Dzieci są niesamowicie wrażliwe na emocje otaczających ich osób, bardzo szybko je rozpoznają i traktują jako wskazówkę dla własnych zachowań i reakcji. Haviland i Lelvica (1987) odkryli, że gdy zachowanie matki wyrażało radość, dziecko również wyglądało szczęśliwie i patrzyło na matkę, gdy z kolei mama była smutna dzieci intensywniej poruszały ustami i rozglądały się dookoła, natomiast kiedy matka wyrażała złość, niektóre niemowlęta reagowały głośnym płaczem, a inne nieruchomo wpatrywały się w jeden punkt.

Doskonałą ilustracją tego jak silnie emocje dorosłych wpływają na dzieci jest tzw. “Eksperyment z kamienną twarzą” (still face experiment) autorstwa amerykańskiego psychologa Edwarda Tronicka. Eksperyment pokazuje, jak istotne dla dzieci są nasze emocje oraz bycie w kontakcie z dzieckiem.

Około 10-12 miesiąca życia dzieci zaczynają wykorzystywać świadomie umiejętność rozpoznawania emocji rodziców jako wskazówkę do własnego zachowania w nowych sytuacjach. Możecie zaobserwować to w zamieszczonym poniżej filmiku, w którym dziecko sprawdza, po wyrazie twarzy mamy, czy dalsze raczkowanie w nowej sytuacji jest bezpieczne, czy nie i w zależności od jej reakcji podejmuje decyzję o dalszym eksplorowaniu nowego otoczenia.

 

Co jeszcze bardziej zaskakujące – dzieci zmieniają i regulują własne zachowanie, w zależności od emocji okazywanych przez dorosłych. W niżej zamieszczonym nagraniu z badania, widzimy, że dziecko rezygnuje z zabawy nowym przedmiotem, gdy widzi, że nie podoba się to dorosłemu.

 

Dziecko – piękna tajemnica

Rozwój poznawczy i intelektualny niemowląt jest niezwykle fascynujący. Wimy o nim coraz więcej, lecz wygląda na to, że wiele jeszcze mamy do odkrycia. Rodzice małych dzieci, którzy obserwują je na co dzień wiedzą  tym najlepiej :) Więcej na temat osiągnięć rozwojowych niemowląt dowiecie się z naszego kolejnego artykułu!

To Top