Etapy porodu fizjologicznego – opis przebiegu krok po kroku

Poród fizjologiczny to poród drogą pochwową, który rozpoczyna się samoistnie, przebiega przy niskim ryzyku powikłań i jest kierowany naturalną czynnością organizmu. Wyróżnia się w nim cztery okresy: rozwierania szyjki macicy, narodzin dziecka, urodzenia łożyska oraz wczesnej obserwacji poporodowej.

Czym jest poród fizjologiczny?

Poród fizjologiczny obejmuje narodziny dziecka przez kanał rodny, zwykle w położeniu główkowym, bez konieczności istotnych interwencji medycznych. Akcja porodowa rozpoczyna się samoistnie między ukończonym 37. a 42. tygodniem ciąży. Podany termin jest orientacyjny, ponieważ tylko niewielka część dzieci rodzi się dokładnie w wyznaczonym dniu.

Poród naturalny i fizjologiczny nie oznaczają dokładnie tego samego. Poród naturalny przebiega bez zewnętrznego wywoływania i bez istotnych interwencji. Poród fizjologiczny może natomiast obejmować niezbędne, minimalne wsparcie położnej lub lekarza, jeśli nadal kończy się drogą pochwową i zachowuje prawidłowy przebieg. Indukcja porodu zmienia jego spontaniczny początek, ale nie musi oznaczać porodu operacyjnego. Cesarskie cięcie jest operacyjnym rozwiązaniem ciąży, dlatego nie zalicza się go do porodu fizjologicznego.

Jak rozpoznać, że poród się zbliża?

Organizm może przygotowywać się do porodu już na kilka tygodni przed rozpoczęciem właściwej czynności skurczowej. Nie wszystkie objawy pojawiają się u każdej kobiety, a ich wystąpienie nie pozwala dokładnie przewidzieć dnia narodzin. Do częstych sygnałów należą:

• obniżenie dna macicy, widoczne jako „opadnięcie brzucha” i czasem ułatwione oddychanie,
• skurcze przepowiadające, które są zwykle nieregularne i łagodniejsze niż skurcze porodowe,
• odejście czopa śluzowego, niekiedy z niewielkim podbarwieniem krwią,
• wstawianie się główki dziecka do kanału rodnego, szczególnie u pierworódki.

O rozpoczęciu porodu świadczą przede wszystkim regularne skurcze, które stopniowo stają się silniejsze, dłuższe i częstsze, a także powodują skracanie oraz rozwieranie szyjki macicy. Samo odejście czopa śluzowego lub pojawienie się nieregularnych skurczów nie musi oznaczać rozpoczęcia porodu.

Jakie są etapy porodu fizjologicznego?

1. I okres porodu – rozwieranie szyjki macicy

   Pierwszy okres trwa od początku regularnej czynności skurczowej do uzyskania pełnego rozwarcia szyjki macicy, czyli 10 cm. Skurcze powodują skracanie szyjki, a następnie jej stopniowe rozwieranie. Ten okres jest zwykle najdłuższy i dzieli się na fazę utajoną oraz aktywną.

   W fazie utajonej rozwarcie zwiększa się powoli, zwykle do około 3–4 cm. Skurcze mogą być jeszcze nieregularne, a rodząca często może odpoczywać, chodzić, korzystać z prysznica lub wybierać inne sposoby rozluźnienia. W fazie aktywnej rozwarcie postępuje szybciej, skurcze stają się bardziej intensywne, a odstępy między nimi skracają się.

   Wody płodowe mogą odejść na tym etapie, ale nie jest to regułą. Pęknięcie błon płodowych może nastąpić także później, nawet krótko przed narodzinami dziecka.

   Do szpitala należy zgłosić się zgodnie z wcześniejszymi zaleceniami personelu. Pilnego kontaktu z oddziałem wymagają w szczególności:

   • regularne skurcze powtarzające się mniej więcej co 7–10 minut lub częściej,
   • odejście wód płodowych bez pojawienia się skurczów,
   • zielone zabarwienie płynu owodniowego,
   • krwawienie, silny ból, wyraźne pogorszenie samopoczucia lub mniejsze ruchy dziecka,
   • silny niepokój, przy którym bezpieczniej czujesz się pod opieką położnej.

   Jeżeli nie ma niepokojących objawów, wczesna faza porodu często pozwala pozostać w domu przez pewien czas. Pomocne może być chodzenie, zmiana pozycji, spokojny oddech i ciepły prysznic. Ostateczna decyzja zależy jednak od stanu matki, dziecka, odległości od szpitala i indywidualnych zaleceń.

2. II okres porodu – narodziny dziecka

   Drugi okres rozpoczyna się po uzyskaniu pełnego rozwarcia i kończy narodzinami dziecka. Pojawiają się wtedy skurcze parte, które przesuwają dziecko w dół kanału rodnego. Parcie może być odczuwane jako silny, trudny do powstrzymania odruch.

   Położenie rodzącej nie musi być leżące. Jeśli stan matki i dziecka na to pozwala, można korzystać z pozycji wertykalnych, klęku, kucania lub innych ustawień uzgodnionych z położną. Ruch i zmiana pozycji mogą ułatwiać dopasowanie ciała do przebiegu porodu, a w pozycji pionowej działa także grawitacja.

   Przy położeniu główkowym najpierw rodzi się główka, następnie barki i reszta ciała. Uczucie parcia na odbytnicę, a także mimowolne oddanie moczu lub stolca mogą towarzyszyć tej fazie i są zjawiskami fizjologicznymi. Po narodzinach dziecko, jeśli jego stan na to pozwala, powinno zostać ułożone na brzuchu mamy w kontakcie skóra do skóry.

3. III okres porodu – urodzenie łożyska

   Trzeci okres zaczyna się po narodzinach dziecka i kończy wydaleniem łożyska wraz z błonami płodowymi. Zwykle trwa od kilku do około 30 minut. Położna lub lekarz ocenia, czy łożysko urodziło się w całości, ponieważ pozostawienie jego fragmentów w macicy może powodować powikłania.

   W tym czasie mama i noworodek mogą nadal pozostawać w kontakcie skóra do skóry. Jeżeli stan dziecka i matki jest stabilny, pierwsze czynności, takie jak ważenie i mierzenie, wykonuje się po okresie nieprzerwanego kontaktu oraz pierwszej próbie karmienia.

4. IV okres porodu – wczesna obserwacja poporodowa

   Czwarty okres trwa około dwóch godzin po urodzeniu łożyska. Jest to czas ścisłej obserwacji matki i dziecka. Personel kontroluje między innymi obkurczanie macicy, krwawienie, ciśnienie tętnicze, tętno i ogólne samopoczucie kobiety. U noworodka oceniany jest stan ogólny, między innymi z użyciem skali Apgar.

   Kontakt skóra do skóry, nazywany kangurowaniem, pomaga utrzymać temperaturę dziecka i sprzyja rozpoczęciu karmienia. Dalsze postępowanie zależy od stanu klinicznego obojga oraz organizacji opieki w danym miejscu.

Ile trwają poszczególne okresy porodu?

Poniższe wartości mają charakter orientacyjny. Czas porodu może znacznie różnić się między kobietami, a także między kolejnymi porodami tej samej osoby.

Dlaczego każdy poród wygląda inaczej?

Nie istnieje jeden prawidłowy czas trwania porodu. Na jego przebieg wpływają między innymi budowa miednicy, ułożenie i wielkość dziecka, siła oraz częstotliwość skurczów, stan szyjki macicy, emocje rodzącej i możliwość swobodnego poruszania się.

Znaczenie ma także to, czy kobieta rodzi po raz pierwszy. Pierworódka zwykle przechodzi pierwszy okres porodu dłużej, ponieważ szyjka macicy najpierw się skraca, a następnie rozwiera. U wieloródki skracanie i rozwieranie często zachodzą równocześnie, dlatego ten etap bywa krótszy. Nie jest to jednak reguła, która pozwala przewidzieć czas konkretnego porodu.

Aktywność, zmiana pozycji i możliwość korzystania ze wsparcia położnej mogą pomagać w dostosowaniu przebiegu porodu do potrzeb rodzącej. Indukcja, farmakologiczne wzmacnianie skurczów lub inne interwencje medyczne mogą zmienić tempo i charakter poszczególnych okresów. O ich zastosowaniu decyduje się na podstawie stanu matki i dziecka, a nie samego upływu czasu.

Znajomość czterech okresów porodu pomaga uporządkować to, co dzieje się z ciałem, ale nie powinna służyć do oceniania własnego porodu według sztywnego schematu. Położna i lekarz monitorują sytuację oraz wyjaśniają, jakie postępowanie jest potrzebne w danym momencie.

Poród fizjologiczny opiera się na naturalnej pracy organizmu, ale nie oznacza pozostawienia kobiety bez pomocy. Spokojne wsparcie położnej, poczucie bezpieczeństwa i uważna obserwacja stanu matki oraz dziecka pomagają przejść przez kolejne okresy porodu w sposób dostosowany do konkretnej sytuacji.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani położną. W razie odejścia wód płodowych, krwawienia, zielonego zabarwienia płynu owodniowego, silnego bólu, zmniejszenia ruchów dziecka lub niepokoju skontaktuj się z personelem medycznym.