Co to jest uznanie ojcostwa i jak przebiega ten proces?
Uznanie ojcostwa to oświadczenie mężczyzny, że jest biologicznym ojcem dziecka, potwierdzone przez matkę. Procedura tworzy prawną więź między ojcem a dzieckiem. Można ją przeprowadzić bezpłatnie w Urzędzie Stanu Cywilnego, także przed narodzinami dziecka, jeśli zostało już poczęte.
Kiedy uznanie ojcostwa jest potrzebne?
Uznanie ojcostwa dotyczy przede wszystkim sytuacji, w której rodzice nie są małżeństwem i nie działa domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki. Mężczyzna składa oświadczenie przed kierownikiem USC, a matka potwierdza je jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od dnia złożenia oświadczenia przez mężczyznę.
Domniemanie ojcostwa oznacza, że jeżeli dziecko urodziło się w czasie małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia, za ojca uznaje się męża matki. W takim przypadku samo uznanie przez innego mężczyznę nie jest możliwe, dopóki domniemanie nie zostanie prawnie obalone.
Oświadczenie można złożyć w odniesieniu do dziecka narodzonego, które nie osiągnęło pełnoletności, oraz do dziecka poczętego, ale jeszcze nienarodzonego. W drugim przypadku urząd może wymagać aktualnego zaświadczenia lekarskiego o ciąży albo karty ciąży.
Uznanie jest dopuszczalne, gdy spełnione są następujące warunki:
- nie działa domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki, albo zostało ono wcześniej obalone,
- nie toczy się przed sądem sprawa o ustalenie ojcostwa,
- dziecko jest małoletnie albo zostało jeszcze nieurodzone, lecz poczęte,
- mężczyzna składający oświadczenie twierdzi, że jest biologicznym ojcem dziecka, a matka potwierdza jego oświadczenie.
Jak przebiega uznanie ojcostwa w USC?
Standardową ścieżką jest wizyta w wybranym Urzędzie Stanu Cywilnego. Oświadczeń nie składa się przez internet. Co do zasady zarówno mężczyzna, jak i matka dziecka muszą stawić się osobiście.
Przed wizytą przygotujcie dokumenty potrzebne do potwierdzenia tożsamości i – jeśli dziecko nie urodziło się jeszcze – ciąży:
- ważny dowód osobisty albo paszport mężczyzny i matki dziecka,
- kartę ciąży lub aktualne zaświadczenie lekarskie, gdy uznanie dotyczy dziecka poczętego,
- ważny paszport w przypadku osoby niebędącej obywatelem Polski,
- dodatkowe dokumenty dotyczące stanu cywilnego, jeżeli urząd zażąda ich w konkretnej sprawie.
Wizyta w USC przebiega zazwyczaj w kilku etapach:
- Skontaktujcie się z wybranym USC i sprawdźcie, czy trzeba zarezerwować wizytę albo pobrać bilet z systemu kolejkowego.
- Stawcie się osobiście z dokumentami tożsamości oraz dokumentem potwierdzającym ciążę, jeśli dziecko jest jeszcze nienarodzone.
- Mężczyzna złoży oświadczenie, że jest ojcem dziecka, a matka potwierdzi jego ojcostwo.
- Jeżeli uznanie dotyczy dziecka, które ma co najmniej 13 lat, uwzględnijcie jego zgodę na zmianę nazwiska, jeśli zmiana ma nastąpić.
Oświadczenie o uznaniu ojcostwa w USC jest bezpłatne. Kierownik USC przyjmuje je niezwłocznie, o ile nie ma przeszkód prawnych ani wątpliwości dotyczących pochodzenia dziecka.
Osoby, które nie znają biegle języka polskiego w mowie i piśmie, powinny przyjść z tłumaczem. W zależności od sytuacji urząd może wymagać udziału tłumacza przysięgłego. Cudzoziemcy powinni wcześniej skontaktować się z wybranym USC, ponieważ zakres wymaganych dokumentów może zależeć między innymi od ich obywatelstwa i stanu cywilnego.
Gdzie można złożyć oświadczenie?
Uznania ojcostwa nie trzeba dokonywać wyłącznie w USC właściwym dla miejsca zamieszkania. Przepisy przewidują kilka miejsc, zależnie od sytuacji rodziców:
| Miejsce | Kiedy wybrać? | Uwagi |
|---|---|---|
| Urząd Stanu Cywilnego | W standardowej sytuacji, gdy oboje rodzice mogą osobiście złożyć oświadczenia | Oświadczenie przyjmuje kierownik USC. Usługa jest bezpłatna. |
| Sąd opiekuńczy | Gdy USC odmówi przyjęcia oświadczeń albo osoba składająca oświadczenie nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych | Sąd może być właściwy także w szczególnych przypadkach, na przykład dotyczących osoby w wieku od 16 do 18 lat. |
| Konsul | Gdy rodzice przebywają za granicą i uznanie dotyczy dziecka, którego co najmniej jedno z rodziców jest obywatelem Polski | Oświadczenie składa się przed polskim konsulem, zgodnie z zasadami obowiązującymi w danej placówce. |
Jeżeli kierownik USC odmówi przyjęcia oświadczeń, powinien wskazać przyczynę odmowy i poinformować o możliwości zwrócenia się do sądu opiekuńczego. Wątpliwości co do pochodzenia dziecka również mogą sprawić, że sprawa nie zostanie załatwiona w urzędzie.
Kiedy uznanie ojcostwa nie jest możliwe?
Przed umówieniem wizyty sprawdź, czy nie występuje jedna z przeszkód prawnych. Uznanie nie będzie możliwe w szczególności wtedy, gdy:
- toczy się już sprawa sądowa o ustalenie ojcostwa,
- dziecko jest pełnoletnie,
- działa domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki, a domniemanie nie zostało obalone,
- kierownik USC ma uzasadnione wątpliwości co do pochodzenia dziecka,
- rodzice nie mogą złożyć wymaganych oświadczeń osobiście i nie zachodzi szczególny tryb przewidziany przepisami.
Jeżeli matka pozostaje w małżeństwie albo dziecko urodziło się w okresie objętym domniemaniem ojcostwa męża, konieczne może być najpierw przeprowadzenie postępowania sądowego dotyczącego zaprzeczenia ojcostwa. Nie zastępuje go samo oświadczenie innego mężczyzny w USC.
W sprawach transgranicznych, przy niezgodności danych lub przy sporze dotyczącym ojcostwa warto przed wizytą skontaktować się bezpośrednio z USC albo sądem opiekuńczym. W prostym przypadku rodziców niebędących małżeństwem procedura sprowadza się jednak do osobistego stawiennictwa, złożenia zgodnych oświadczeń i przedstawienia dokumentów tożsamości.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej. W sprawie zależnej od stanu cywilnego rodziców, postępowania sądowego lub dokumentów zagranicznych skontaktuj się z właściwym Urzędem Stanu Cywilnego albo prawnikiem.
