Urlop rodzicielski w wymiarze 9 tygodni to indywidualne prawo ojca zatrudnionego na podstawie umowy o pracę. Tej części nie można przekazać matce dziecka. Jeśli ojciec nie wykorzysta jej do ustawowego terminu, urlop przepada i nie przysługuje za niego ekwiwalent pieniężny. Za ten okres otrzymuje zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru.
Komu przysługuje 9 tygodni urlopu rodzicielskiego?
Przy urodzeniu jednego dziecka rodzicom przysługuje łącznie 41 tygodni urlopu rodzicielskiego, a przy porodzie mnogim – 43 tygodnie. Z tej puli każdemu rodzicowi przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni. Pozostałą częścią rodzice mogą się podzielić.
Prawo ojca jest niezależne od tego, czy matka dziecka pracuje, jest ubezpieczona albo korzysta z własnego urlopu. Ojciec może rozpocząć urlop także wtedy, gdy matka nie jest aktywna zawodowo. Nie musi czekać na jej powrót do pracy ani wykorzystywać urlopu bezpośrednio po narodzinach dziecka.
Urlop można wykorzystać jednorazowo albo w maksymalnie pięciu częściach, nie później niż do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. Niewykorzystane 9 tygodni przepada bezpowrotnie – nie przechodzą na matkę i nie można ich zamienić na wypłatę.
Urlop rodzicielski a urlop ojcowski – czym się różnią?
To dwa odrębne uprawnienia. Ojciec może skorzystać z obu, jeśli spełnia warunki ustawowe:
| Rodzaj urlopu | Wymiar | Płatność | Termin wykorzystania |
|---|---|---|---|
| Urlop rodzicielski | 9 tygodni wyłącznie dla ojca | 70% podstawy wymiaru zasiłku | Do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat |
| Urlop ojcowski | 2 tygodnie | 100% podstawy wymiaru zasiłku | Do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia |
Urlop ojcowski nie pomniejsza 9-tygodniowej puli urlopu rodzicielskiego. W praktyce ojciec może więc wykorzystać oba urlopy, a przy odpowiednim podziale wspólnej części urlopu rodzicielskiego także większy wymiar niż zagwarantowane 9 tygodni.
Jak złożyć wniosek o 9 tygodni urlopu?
Wniosek składa się pracodawcy, najczęściej w dziale kadr albo bezpośrednio przełożonemu. Można przekazać go w formie papierowej lub elektronicznej. Trzeba zrobić to co najmniej 21 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu. Prawidłowo złożony wniosek o sam urlop rodzicielski jest wiążący dla pracodawcy.
Procedura wygląda następująco:
- Ustal okres, w którym chcesz wykorzystać całość albo część 9-tygodniowej puli.
- Sprawdź, ile urlopu rodzicielskiego wykorzystali już rodzice i ile części urlopu zostało wykorzystanych.
- Złóż wniosek w formie papierowej lub elektronicznej z wymaganym wyprzedzeniem.
- Zachowaj potwierdzenie przekazania dokumentu pracodawcy.
Wniosek powinien zawierać przede wszystkim:
- Dane pracownika – imię i nazwisko.
- Okres urlopu – datę rozpoczęcia i zakończenia albo liczbę tygodni.
- Informację o wcześniejszym wykorzystaniu urlopu – także o okresach pobierania zasiłku za czas odpowiadający urlopowi rodzicielskiemu.
- Informację o liczbie wykorzystanych części albo wcześniej złożonych wniosków dotyczących tego urlopu.
Do dokumentu dołącza się wymagane załączniki, między innymi odpis aktu urodzenia dziecka oraz oświadczenie dotyczące korzystania z urlopu lub zasiłku przez drugiego rodzica. Jeżeli dokumenty znajdują się już w aktach osobowych, pracodawca może nie wymagać ich ponownego składania.
Zasiłek i łączenie urlopu z pracą
Za nieprzenoszalne 9 tygodni ojcu przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 70% podstawy wymiaru zasiłku. Nie jest to automatycznie 70% wynagrodzenia netto. Przykładowo, przy podstawie wymiaru wynoszącej 6000 zł świadczenie wyniesie 4200 zł brutto przed uwzględnieniem właściwych potrąceń. Zasiłek wypłaca ZUS albo pracodawca, jeśli jest płatnikiem zasiłków.
Stawka 70% dotyczy 9 tygodni ojca także wtedy, gdy matka korzysta z uśrednionego zasiłku w wysokości 81,5% za okres urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. Wniosek o urlop rodzicielski jest czymś innym niż wniosek dotyczący sposobu wypłaty zasiłku.
Możliwe jest łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą u pracodawcy, który udziela urlopu. Praca nie może przekraczać połowy pełnego etatu. W takim wariancie zasiłek jest odpowiednio niższy, a wymiar urlopu wydłuża się proporcjonalnie. Najważniejsze zasady są następujące:
- Pracownik może pracować maksymalnie na połowie etatu.
- Wniosek o łączenie pracy z urlopem składa się co najmniej 21 dni wcześniej.
- Za przepracowaną część etatu pracownik otrzymuje wynagrodzenie.
- Okres urlopu wydłuża się proporcjonalnie do wymiaru wykonywanej pracy.
Pracodawca nie może odmówić samego urlopu rodzicielskiego z powodu braków kadrowych. Może jednak odmówić łączenia urlopu z pracą, jeśli nie pozwala na to organizacja pracy lub rodzaj obowiązków. O przyczynie odmowy powinien poinformować pracownika w ciągu 7 dni.
Od dnia złożenia wniosku, nie wcześniej jednak niż 21 dni przed rozpoczęciem urlopu, pracownik korzysta ze szczególnej ochrony zatrudnienia. Po zakończeniu urlopu powinien wrócić na dotychczasowe stanowisko albo na stanowisko równorzędne, na warunkach nie mniej korzystnych.
Co trzeba zapamiętać?
Dziewięć tygodni urlopu rodzicielskiego jest wyłącznie dla ojca i nie można ich przekazać drugiemu rodzicowi. Urlop można wykorzystać do końca roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat, po złożeniu wniosku co najmniej 21 dni przed rozpoczęciem. Za ten okres przysługuje zasiłek w wysokości 70% podstawy wymiaru.
Artykuł ma charakter informacyjny. W indywidualnej sprawie dotyczącej uprawnień pracowniczych i zasiłku warto sprawdzić aktualne przepisy Kodeksu pracy oraz informacje ZUS.
