Urlop ojcowski to indywidualne prawo pracownika–ojca do maksymalnie 14 dni kalendarzowych wolnego na opiekę nad dzieckiem. Jest niezależny od uprawnień matki, może być wykorzystany jednorazowo albo w dwóch częściach, a zasiłek za ten okres wynosi 100% podstawy wymiaru.
Czym jest urlop ojcowski?
Urlop ojcowski przysługuje ojcu wychowującemu dziecko i nie zależy od tego, czy matka pracuje, korzysta z urlopu macierzyńskiego lub rodzicielskiego. Ojciec może korzystać z niego równolegle z uprawnieniami matki. Nie jest to część urlopu należnego matce, lecz osobiste i niezależne uprawnienie ojca.
Zasady udzielania urlopu określa Kodeks pracy, w szczególności art. 1823. Prawo obejmuje zarówno ojca biologicznego, jak i ojca, który przyjął dziecko na wychowanie w związku z przysposobieniem. Niewykorzystanego urlopu nie można przekazać matce.
Komu przysługuje urlop ojcowski?
Z urlopu może skorzystać osoba, która jest ojcem dziecka, wychowuje je i podlega ubezpieczeniu chorobowemu. W praktyce najczęściej dotyczy to pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę. Uprawnienie nie zależy od sytuacji rodzinnej rodziców ani od zawarcia małżeństwa.
Prawo do urlopu obejmuje ojca, który spełnia następujące warunki:
- Jest ojcem biologicznym dziecka i uczestniczy w jego wychowaniu.
- Jest ojcem adopcyjnym i przyjął dziecko na wychowanie w związku z przysposobieniem.
- Podlega ubezpieczeniu chorobowemu, co przy zatrudnieniu pracowniczym wynika z podlegania ubezpieczeniom społecznym.
- Wykorzystuje urlop w ustawowym terminie i składa wniosek z wymaganym wyprzedzeniem.
W przypadku dziecka biologicznego urlop trzeba wykorzystać przed ukończeniem przez nie 12. miesiąca życia. Przy adopcji termin liczy się co do zasady od uprawomocnienia się postanowienia o przysposobieniu, z uwzględnieniem granicy wieku dziecka określonej w przepisach.
Najważniejsze zasady urlopu ojcowskiego
Poniższa tabela przedstawia podstawowe parametry uprawnienia:
| Parametr | Szczegóły |
|---|---|
| Wymiar | Do 14 dni kalendarzowych, czyli 2 tygodni |
| Podział | Jednorazowo albo w maksymalnie 2 częściach, z których każda trwa co najmniej 7 dni |
| Termin wykorzystania | Do ukończenia przez dziecko 12. miesiąca życia |
| Świadczenie | Zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru |
| Termin wniosku | Nie później niż 7 dni przed rozpoczęciem urlopu |
Tydzień urlopu oznacza 7 dni kalendarzowych, a nie 7 dni roboczych. Jeżeli urlop zostanie podzielony, każda część musi obejmować pełny tydzień. Niewykorzystane dni przepadają po upływie ustawowego terminu.
Jak uzyskać urlop ojcowski?
Urlop jest udzielany na wniosek pracownika. Możesz złożyć go w formie papierowej albo elektronicznej, zgodnie z przyjętym sposobem obiegu dokumentów u pracodawcy. Procedura obejmuje następujące kroki:
- Wybierz okres urlopu, pamiętając o granicy 12. miesiąca życia dziecka oraz o minimalnej długości części wynoszącej 7 dni.
- Złóż wniosek co najmniej 7 dni przed planowanym rozpoczęciem urlopu.
- Dołącz wymagane dokumenty, w szczególności odpis aktu urodzenia dziecka albo dokument dotyczący przysposobienia.
- Wskaż we wniosku okres urlopu i złóż oświadczenie dotyczące korzystania z urlopu ojcowskiego lub jego części.
Wniosek powinien zawierać dane pracownika, okres, na który ma zostać udzielony urlop, oraz wymagane oświadczenia. Pracodawca nie może odmówić udzielenia urlopu, jeżeli pracownik spełnia warunki ustawowe i zachował termin złożenia wniosku.
Brak 7-dniowego wyprzedzenia może spowodować odmowę uwzględnienia wniosku. Pracodawca może zgodzić się na urlop mimo złożenia dokumentu z opóźnieniem, ale nie ma takiego obowiązku. Dlatego wniosek najlepiej przekazać wcześniej i zachować potwierdzenie jego złożenia.
Za okres urlopu ojcowskiego przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100% podstawy wymiaru. Świadczenie jest finansowane z ubezpieczenia społecznego. W zależności od sytuacji płatnikiem może być ZUS albo pracodawca jako płatnik zasiłków.
Czy pracownik jest chroniony przed zwolnieniem?
Ochrona stosunku pracy rozpoczyna się od dnia złożenia wniosku o urlop ojcowski, jeżeli wniosek został złożony w wymaganym terminie, i trwa do zakończenia urlopu. W tym czasie pracodawca co do zasady nie może przygotowywać wypowiedzenia, wypowiedzieć umowy ani rozwiązać jej bez wypowiedzenia.
Po zakończeniu urlopu pracodawca powinien dopuścić pracownika do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli nie jest to możliwe, musi zaproponować stanowisko równorzędne, na warunkach nie mniej korzystnych niż te, które obowiązywałyby, gdyby pracownik nie korzystał z urlopu.
Ochrona nie ma charakteru absolutnego. Wyjątkiem może być likwidacja albo upadłość pracodawcy, a także rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika, czyli tak zwane zwolnienie dyscyplinarne, przy zachowaniu warunków określonych w przepisach.
Najważniejsze dla ojca planującego wolne są trzy terminy: 14 dni maksymalnego wymiaru, wykorzystanie urlopu przed ukończeniem przez dziecko 12. miesiąca życia oraz złożenie wniosku co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem urlopu.
Informacje mają charakter ogólny i nie stanowią indywidualnej porady prawnej. W przypadku nietypowej sytuacji, zwłaszcza związanej z adopcją, zmianą pracodawcy lub rozwiązaniem umowy, warto sprawdzić aktualne przepisy Kodeksu pracy albo skonsultować sprawę ze specjalistą prawa pracy.
